Het schuilen van de schapen.
Als afvallige katholiek kan ik zeggen dat god bestaat bij de gratie van vragen die onbeantwoord blijven. Hoe diep een wetenschap zich ook stort op zoiets als het ontstaan van de wereld, achter elk antwoord ligt een nieuwe vraag.
Religies kunnen zich rijk rekenen door die vraag achter de vraag, aangezien de trukendoos van god alles verklaart wat niet verklaard kan worden. Wetenschap, echter, rekent zich rijk door het feit dat juist niet alles verklaard kan worden. Wetenschap heeft dus geen god nodig. Wetenschap houdt zichzelf gaande.
Misschien ligt het zichzelf-gaande-willen-houden besloten in de eerste woorden die god (volgens het boek Genesis) tegen de mens zei. Het ‘wees vruchtbaar en word talrijk’ lijkt een vrijbrief te zijn, een zegen als; gaat heen en maak er het beste van. Een zoek het maar uit, dus.
Ook lees ik in deze eerste woorden van god dat god van seks houdt, of het in ieder geval aantrekkelijk genoeg heeft gemaakt waardoor dat ‘talrijk’ gegarandeerd is. Als extra bonus lezen katholieken de Bijbel niet, opdat de clerus jarenlang het accent wist te leggen op het woord ‘talrijk’.
Niet veel later moedigt god, in datzelfde boek, de mens indirect aan – door het verbod om te eten van de boom van de kennis van goed en kwaad – kennis te nemen van goed en kwaad. Dit lijkt me een dubieuze zet, waar het verhaal van Sneeuwwitje bij verbleekt.
Door kennis te nemen van goed en kwaad heeft de mens de mogelijkheid om zijn perspectief te zien en dus te kunnen zien waar hij zich bevindt. Kort gezegd; is het hier klote of niet? Door het eten van de appel van de verboden boom kan dus het paradijs op aarde gewaardeerd worden, of zoals het cliché wil; het is pas mogelijk geluk te ervaren als je ongeluk kent. Wat zou daar mis aan zijn, zou ik als eerste aan god willen vragen, mocht ik in hem geloven.
Het dubieuze aan kennis is dat het een schijnzekerheid geeft, waardoor de vragen achter de vragen als warme, doch overtollige broodjes blijven liggen. Zo wordt kennis uitermate armoedig. Het is een ‘ze leefden nog lang en gelukkig’ dat enkel in sprookjes bestaat.
Toch worden deze sprookjes geslikt als zoete koek waardoor een onveiligheid én ongezien én welig kan tieren. Zozeer dat het nodig is om dit soort sprookjes in te zetten om veiligheid te kunnen waarborgen, terwijl iedereen wel weet (hoop ik) dat sprookjes niet bestaan.
En het inzetten van iets dat niet bestaat, vergroot nogmaals de kans op een universele onveiligheid.
Het is een soortgelijk verhaal dat vertelt over de aanschaf van een airco; de aarde warmt op daar de airco, dus kopen we een airco.
Dat vicieuze cirkels kunnen blijven bestaan is met dank aan domheid.
Domheid is het meebewegen met moeilijke aangelegenheden. Dat meebewegen verandert niets. Sterker nog; het is een voedingsbodem waardoor situaties uitdijen. In dit geval tot gevaarlijke proporties. Hier spreekt ervaring uit een prilste jeugd.
Echter de aanpassing van een kind is noodzakelijk om te kunnen overleven. Het inzetten van zo’n noodzakelijk overlevingsmechanisme is als volwassenen doorgaans niet nodig.
Toch, volgens de evolutieleer beweegt de mens (net als andere organismen) mee met situaties en past ie zich aan aan de omstandigheden. Zo blijkt toch waar, wat voor onmogelijk werd gehouden; Darwin had aandelen bij het katholicisme. Hij verkoopt tenslotte dezelfde waar, want zie, het makke schaap is geboren.
Makke schapen verschuilen zich in makkelijke levens. Waar dat niet lukt (omdat levens niet enkel makkelijk zijn) worden muren gebouwd waarachter het makke schaap zich, samen met de eigen kudde, kan verschuilen. En dit is nu net wat het leven onveilig maakt. Deze vorm van aanpassing is een soort verzaken omdat dit de manier is om de schepping (om een religieuze term te gebruiken) buiten te sluiten, terwijl daar wel van gesnoept wordt. Bah.
Ik ken het schaap voldoende om te weten dat mijn persoonlijke positie onveiliger wordt door de makke schapen om mij heen. Ook als ik best wil aannemen dat het makke schaap dat niet voor ogen heeft.
Nadat ik zo’n vijfentwintig keer op mijn verlanglijstjes (verjaardag én Sinterklaas) ‘schaap’ had geschreven kreeg ik na jaren mijn twee schapen. Zelfs met deze herinnering – ook nu ik weet dat deze wens vervuld werd omdat de paarden van mijn broers verkocht werden en het nodig bleef het grote veld, achter het ouderlijk huis, kaal te houden – kan ik nog steeds buitensporig blij zijn.
Mijn schapen waren mijn alles. Ik hechtte zozeer aan hen dat deze twee mij, naar alle waarschijnlijkheid, ook voor schaap aanzagen. Ze waren me zo lief dat ze de veiligheid in eigen persoon waren. Dat dit idyllisch verhaal binnen luttele jaren een gruwelijke wending kreeg herinner ik me liever niet. Ik zie liever het in vervulling gaan van deze vurige wens, dat houdt het veilig.
Mijn vriend P noemt zich een veilige haven. Het is daarom dat zij en ik al enkele maanden aan sumoworstelen doen (we zijn daar beiden zacht en vol genoeg voor.) Het gebeurt vaak op het scherp van de snede. Dat is door toedoen van mij, want veilige havens hebben die scherpe snede niet.
Dat P zich de veilige haven noemt, voor de mensen om haar heen, impliceert voor mij dat ze zelf niet uit kan, of wil varen. En ik denk dat ieder leven het nodig heeft om uit te varen, om datzelfde leven niet te veronachtzamen. Vandaar dat sumoworstelen. Het is om te zeggen dat het nodig is om muren te beslechten.
Dat P geen muren beslecht – naar eigen zeggen – is om haar leven zo aangenaam mogelijk te laten verlopen. We hebben het dus over een mak schaap. Het makke schaap dat ik begrijp én gevaarlijk vind, want de vraag rijst; hoe kan iemand een veilige haven zijn wanneer het leven veronachtzaam wordt? Een vervolgvraag zou kunnen zijn; is het menselijkerwijs mogelijk dat iemand een veilige haven is? En zo ja, riekt dat dan niet teveel naar de zoveelste religie voor ongelovigen?
Hoezeer mijn bespiegelingen ook op het scherp van de snede kunnen zijn, deze vriend dankt me altijd voor dit soort overdenkingen. Qua veiligheid is ze dus mijn twee schapen.
De meeste mensen zijn geneigd de context om te draaien. Zo word ik, door mijn scherpe waarneming, gezien als diegene die onveiligheid brengt. Het logische hieraan is dat vuur, dat aan de schenen ligt, pijn doet en sprookjes niet. Anders dan sprookjes verliezen spreekwoorden wel razendsnel terrein. De uitdrukking ‘het is je vriend die je op je fouten wijst’ is helaas kassiewijle. Dat aan mijn oprechtheid word getwijfeld, zelfs door dierbare vrienden van ooit, dat maakt me soms excessief boos. En mijn nachten vullen zich met die gewezen vriendschappen, waardoor er één lange nachtmerrie ontstaat en ik mezelf in stukken terugvindt, ‘s ochtends bij het ontwaken.
Toch, ik slik liever geen sprookjes. Mijn ogen zijn te zeer veelvraten. Ze hebben zoveel gegeten van de verboden appel dat ze enorm helder kunnen zien. Zo zien ze immer die onveiligheid tieren, in de wereld die allang geleden in de uitverkoop is gegooid. Het is gewoonweg niet mogelijk dat ik verzaak.
Dat uitverkoop hebberig maakt, geldt niet zozeer voor mij. Ik kan gewoonweg niet meer nodig hebben dan dat ik nodig heb. Toch is uitverkoop ook voor mij een fnuikend fenomeen. Ik word er gierig van; ik probeer mijn nodige aankoop net zolang uit te stellen tot het uitverkoop is. Dat wordt steeds minder moeilijk; het is tegenwoordig altijd wel ergens uitverkoop en anders kan ik op internet mijn heil zoeken.
Op internet is de wereld één groot warenhuis waar werkelijk alles stante pede te koop is – ook als daar geen geld voor is – want hetzelfde warenhuis is de bank die een lening verstrekt.
Een wereld die zozeer in de uitverkoop is dat alles stante pede te consumeren is, is dat een substituut voor een uitgestorven god. Of is dit het stimuleren van een gedachteloosheid waardoor de onveiligheid – die hierdoor nog meer uitdijt – niet meer gezien wordt? Ik weet het niet, ik weet wel dat gemak de mens mag dienen. Althans, ik kreeg het gister weer eens te horen.
Gister had ik een hoorzitting bij de gemeente. (Ja, soms ga ik ver in mijn strijd tegen onrecht.)
Deze hoorzitting is de mondelinge punt op de i van mijn bezwaarschrift. Het officiële bezwaar gaat over het aantal minuten dat ik huishoudelijke hulp krijg, aangezien het niet mogelijk is om de gang van zaken aan te kaarten (zonder een klacht in te dienen) én omdat het beleid van de gemeente niet ontvankelijk is voor bezwaar, waar het officieuze bezwaar over gaat.
Gevechten als deze aangaan, is blijven hopen dat er ooit gerechtigheid te realiseren is, ook als instanties voor bierkades spelen. Wat ze niet kunnen zijn, denk ik dan, want achter iedere instantie gaan mensen schuil. Helaas, de welbekende mensen die zich achter muren schuilhouden, omdat ook deze mensen denken muren nodig te hebben om hun veiligheid te kunnen waarborgen.
Muren vertekenen niet alleen, ze spelen vals spel, als het kind met de nieuwbakken trukendoos dat blijft beweren dat het geen doorgestoken kaarten zijn.
Ik kan niet tegen die leugenachtigheid. Zeker niet als daarmee de zieke mens wordt afgetroefd.
Het venijn is dat dat ook in goedbedoelde hoorzittingen gebeurt.
Na een kort moment van wachten, word ik vriendelijk ontvangen in een lichte kamer die zozeer is aangekleed dat het bijna gezellig is. De ovale tafel laat opgewekt zien dat de koffie klaar staat en dat de koekjes lekker zijn. Handen worden iets te stevig geschud en zeggen dat er verder niets te duchten valt.
De papieren komen op tafel, de vragen worden gesteld (alsof mijn papieren niet gelezen zijn.) Behalve dat ik antwoord geef, breng ik correcties aan waar de zorgprofessionals – die me thuis bezocht hebben – de plank finaal mis sloegen, wat zich ook laat lezen in het incorrecte rapport dat me thuis werd toegestuurd. Een van de vragen, die ik naar aanleiding van dit rapport stel, is of één van de aanwezigen oprecht kan zeggen dat zijn of haar huishouden in twee uur per week gedaan kan worden.
Alsof ik daadwerkelijk van goochelen houd wordt er gegoocheld, dit keer met cijfers van onafhankelijke onderzoeken, waaruit blijkt dat dat met een gemiddeld huis moet lukken. Ik zeg dat dat mijn vraag niet is. Er volgt een nijpende stilte, die uiteindelijk wordt doorbroken door de stagiaire die tot nog toe zweeg. ‘Mijn moeder besteed nooit langer dan twee uur per week aan het huishouden’.
Een kleine opluchting golft door de lichtgroene ruimte. De stagiaire krijgt tien punten. Dit uit zich in een spervuur van vragen als ‘hoe vaak verschoond u uw bed’ en ‘u kunt uw boodschappen niet online bestellen’ en ‘waarom schaft u geen afwasmachine aan, u maakt het uzelf onnodig moeilijk.’ Om af te sluiten met de opmerking ‘ik krijg de indruk dat u de lat veel te hoog legt’. Het voelt alsof ik acuut behandeld moet worden voor smetvrees. Echter ik reageer enkel door de antwoorden samen te vatten in ‘en doe ik dan aan de voorwaarde van een gemiddeld huis.’ ‘U weet toch net zo goed als ik dat het gemiddelde huis niet bestaat, zoals ook de gemiddelde mens niet bestaat.’ ‘En dan spreekt u over maatwerk’.
‘Maar niemand mag van een huishoudelijke hulp verwachten dat ze (!) bij het stoffen de spullen die er staan op gaat tillen’, wordt plotseling gezegd. ‘En wie moet dat dan doen’, vraag ik. ‘Het huis moet dusdanig ingericht worden dat het makkelijk gepoetst kan worden door de huishoudelijke hulp’.
Mijn klomp breekt. Ik barst (weliswaar diplomatiek) los. ‘Wilt u dat mensen hun huis als een kantoor inrichten?’
Hoe kan een gemeente verlangen dat zieke mensen hun huis – dat vaak de enige plek is waar ze zich veilig voelen – moeten aanpassen omdat de gemeente zelf tekort schiet.
‘Dat de gemeente tekort schiet, dat kan’, zeg ik. ‘Ik begrijp dat de kosten torenhoog zijn en dat er een personeelstekort is. Geef het dan ook die naam en schuif dat niet in schoenen van de ander.’
Natuurlijk zie ik dat verkeerd, al kunnen ze niet verklaren waarom iedereen jarenlang drie uur huishoudelijke hulp kreeg. Wat ze ook niet begrijpen is waarom ik zoveel energie besteed aan dit soort zaken. Als ik die energie nou eens zou besteden aan het huishouden zelf. ‘Want het kan misschien wel sierend zijn wat u doet, maar zeg nou zelf; wat schiet u er mee op.’ Ik geef hen antwoord. Het antwoord is ook te vinden in dit verhaal, misschien zelfs in alles wat ik schrijf.
Ik voel een verzengende hitte wellen als ik met een ‘u hoort nog van ons, maar reken nergens op’ een vol uur later buiten sta, op het vers aangelegde plein van zandkleurig graniet, dat de gemeente speciaal uit China liet overkomen. De jonge bomen zijn zodanig gekweekt dat ze nooit tot wasdom zullen komen. Toch hebben ze de heldhaftigheid om mij van een povere koelte te voorzien.
Verder reken ik nergens op. Natuurlijk niet. Tot nog toe is er nooit veiligheid geweest. Het is daarom dat ik moet vechten voor die veiligheid. Totdat blijkt dat god niet uitgestorven is.
En nu mag er gebeden worden door de helden die nog durven te geloven.